Open Monumentendagen Leiden

Regenboogwandeling

Open / Ma Di Wo Do Vr Za Zo

De Leidse Regenboogwandeling

LET OP: in verband met de werkzaamheden op de Langegracht gebeurt oversteken op eigen risico. Wees voorzichtig!!!

Deze wandeling is samengesteld door Peter van Eeten van de werkgroep Geschiedenis van COC Leiden. Peter was in 1968 betrokken bij de oprichting van de LSWH, de Leidse Studenten Werkgroep Homofilie, de voorloper van COC Leiden. De werkgroep kwam op voor de belangen van homo’s en lesbiennes in de stad en de regio. Deze wandeling gaat langs een aantal belangrijke plekken in de bewogen geschiedenis van de homobeweging in Leiden.

De wandeling start bij het COC, Langegracht 65
De Leidse Studenten Werkgroep Homofilie (LSWH) en Lesbische Vrouwen Leiden (LVL) hadden al veel omzwervingen door de stad gemaakt toen zij in 1985 onderdak vonden in dit monument aan de Langegracht. Samen werden zij vanaf dat moment COC Leiden. Het pand wordt door het COC ‘De Kroon’ genoemd, naar de gevelsteen boven de deur. De Fransche Kroon was de naam (en een van de merken) die de oorspronkelijk hier gevestigde distilleerderij voerde. Tussen 1734 en 1968 werd hier jenever en ander gedistilleerd gestookt en verhandeld.

Op de hoek van het gebouw ga je rechtsaf richting de Oude Vest. Daar ga je linksaf. Op de Hooigracht sla je rechtsaf naar nummer 79.

Het Vrouwenhuis, Hooigracht 79
Hier was vanaf begin 1981 het Leidse Vrouwenhuis gevestigd. Het eerste en enige echte vrouwenhuis in Leiden. De positie van lesbische meisjes en vrouwen was een stuk lastiger dan die van homoseksuele jongens en mannen: zij werden vanwege hun vrouwzijn - en zeker als lesbienne - in de jaren 60 en 70 nauwelijks seksueel serieus genomen. Op de toppen van de 2e feministische golf bezetten vrouwen in 1979 het prachtige gemeentepand Het Gulden Vlies (Breestraat 125; waar nu reisorganisatie Djoser is gevestigd). Ze wisten voor elkaar te krijgen dat het eveneens fraaie pand Hooigracht 79 beschikbaar kwam als vrouwenhuis. Slechts enkele jaren is hier een vrouwenhuis gevestigd geweest. Nu is het een studentenhuis.

Loop door naar eetcafé de Hooikist, Hooigracht 49
Dit is het oudste eetcafé van Leiden, sinds februari 1980 hier gevestigd. Vanaf het begin waren hier homo’s en lesbo’s zeer welkom. De Hooikist wordt gerund door Rogier van der Linden, die veel voor COC Leiden heeft gedaan en doet.

Ga een stukje verderop rechtsaf de Groenesteeg in. Neem de 3e straat rechts (de Vestestraat) en steek aan het eind van de straat de brug over naar de Kraaierstraat. 1e rechts naar de Hogewoerd.

Op de plek van Hogewoerd 57 zat Miks II
Het Kreatief Sentrum (daarover straks meer) werd in mei 1972 gesloten vanwege reorganisatie. En dus waren de Leidse homojongeren weer ‘dakloos’. De mensen die actief waren in sociëteit Miks kregen hier tijdelijk onderdak: op de bovenverdieping van jongerencentrum Troef aan de Hogewoerd 57. De soos werd op 28 november van dat jaar geopend onder de naam Miks II. Troef lag niet erg centraal en de ruimte was weinig uitnodigend voor mensen die met hun ziel onder hun arm naar contact met gelijkgestemden zochten. In het najaar van 1973 moesten de homojongeren weer vertrekken. Het pand was afgekeurd wegens brandgevaar. Het oude pand van Troef is allang afgebroken, maar het beeld van de vrouwelijke heilige Cunera (hier stond vroeger het klooster Cunera) is gespaard gebleven en heeft een ereplaats gekregen in de voorgevel van de nieuwbouw.

Steek de weg over en loop door naar Hogewoerd 18.

Café Odessa
Hier zat jarenlang Café Odessa. In het café, gedreven door Bert Jansen, waren vanaf het begin homo’s en lesbo’s van harte welkom.

Ga nog een stukje verder tot het einde van de Hogewoerd en ga daar linksaf naar het Steenschuur (met het water aan je rechterkant), Via het Van der Werfpark kom je op het Rapenburg. Loop naar nummer 127.

Rapenburg 127, voorheen studentenvereniging Catena
Hier zat tot eind 1972 studentenvereniging Catena. Vanaf november 1968 werden hier maandelijks integratiefeesten gehouden. Dat waren, zoals de naam aangeeft, feesten waar homo’s (meest studenten) in contact konden komen (al dansend en feestend) met hetero’s en biseksuelen. Want homo’s moesten integreren. Dat ging zo ver dat radicale homojongeren zich afvroegen: als we zo doorgaan met integreren, zijn wij er dan op den duur nog wel?
In 1972 verhuisde Catena naar een pand in de Kolfmakersteeg. Daar werden de integratiefeesten voortgezet. Een van de lessen die uit de integratiefeesten werden getrokken was het belang van een eigen ‘honk’. Dat zou nog tot 1980 duren.

Loop verder over het Rapenburg, voorbij de Hortus botanicus (pand 10) en het Academiegebouw (pand 9) en ga linksaf de Doelensteeg in. Loop naar nummer 11.

Doelensteeg 11
Henk van Putten, een echte Leidenaar die in de jaren 70 openlijk homo was en al actief voordat de eerste Leidse homo-organisatie LSWH bestond, begon hier op nummer 11 een disco. Op deze plek zat tot dan toe café Het Doelenhuisje. De disco kreeg de naam Klikspaan. Daar kon je dansen, ook als jongens of meiden met elkaar. De disco werd een groot succes. Maar geleidelijk werd het een ‘gewone’ disco en verdwenen de homo’s.

Ga aan het eind van de Doelensteeg linksaf naar de Cleveringaplaats. Linksaf het Paterstraatje in en vervolgens via het Hortus Grand Café en langs het Academiegebouw terug naar het Rapenburg. Steek de brug over naar de Kloksteeg. Aan het eind rechtsaf de Nieuwsteeg in en de eerste straat links, de Zonneveldstraat. Stop bij het voormalig Politiebureau.

vm. Politiebureau, Zonneveldstraat
Van 1927 tot 1 april 1986 was hier het Leidse politiebureau gevestigd. Waarom dit gebouw en deze plek in de regenboogwandeling zijn opgenomen? Dat heeft alles te maken met art. 248bis van het Wetboek van Strafrecht. Dit wetsartikel, dat bestond van 1911 tot begin 1971, maakte een uitzondering voor homoseksuelen bij het aangaan van seksueel contact. Voor heteroseksuelen was 16 jaar de leeftijd waarop men geacht werd voor zichzelf te kunnen beslissen, voor homo’s werd die grens bij meerderjarigheid gelegd (aanvankelijk 23, later 21 jaar). Het artikel verbood seksueel contact van personen van 21 jaar of ouder met een ‘minderjarige’. Problemen ontstonden wanneer van 2 minderjarigen van verschillende leeftijd die een seksuele relatie hadden één 21 werd. Wat tot dan toe was toegestaan werd opeens een misdrijf. De oudere (en dat kon ook een medestudent zijn, die 1 of 2 jaar ouder was) werd als de ‘verleider’ gezien en de jongste van de 2 als het slachtoffer. Het wijst ook op het geloof dat je door ‘verleiding’ homoseksueel kon worden. Dit wetsartikel werd wel het 'chantage-artikel' genoemd, omdat het de mogelijkheid bood om als iemand een hekel aan je had, je als verdachte bij de politie aan te geven. En dit gebeurde veelvuldig. De gevolgen konden ingrijpend zijn. Mensen raakten nogal eens hun partner en kinderen kwijt door echtscheiding, anderen verloren hun baan, werden hun huis uitgezet of weggepest, etc. Als er aanwijzingen waren, dit konden ook valse beschuldigingen zijn, dan kon je worden aangehouden en enkele etmalen in een politiecel worden vastgehouden. Dat gebeurde hier, in het bureau aan de Zonneveldstraat. Er werd ook een register met verdachte personen bijgehouden, compleet met foto’s. Overigens was dit wetsartikel aanleiding voor een landelijke demonstratie tegen discriminatie van homo’s en lesbo’s op het Haagse Binnenhof op 21 januari 1969.

Ga even verderop linksaf de Langebrug op. Loop naar nummer 93.

De Klikspaan, Langebrug 93
Hier opende Henk van Putten midden jaren 70 het 1e Leidse homocafé genaamd De Klikspaan. Het was een lief, klein café met een intieme sfeer. Nadat Henk een 2e zaak had geopend in de Doelensteeg (zie eerder), die ook De Klikspaan werd genoemd, ging de kleine kroeg verder door het leven als ‘De kleine klik’. Zo heel lang heeft hij overigens daarna niet meer bestaan.

Ga rechtsaf de Pieterskerk-Choorsteeg in en op de Breestraat linksaf. Steek de Breestraat over en stop bij nummer 66.

Kreatief sentrum, Breestraat 66
We staan voor het gebouw waar tot 2013 het LVC (het Leids Vrijetijds Centrum) was gevestigd, hét podium voor popmuziek in Leiden. Voordat dit het LVC werd zat hier vanaf 1970 het Kreatief Sentrum, een open jongerencentrum. In mei 1970 werd hier soos Miks geopend. Bedoeld voor alle homoseksuele jongeren, dus niet alleen voor studenten. Het officiële doel was ook nu om homo-, bi- en heteroseksuele jongeren met elkaar in contact te brengen. Miks zat op woensdagavond op de grote bovenzaal. Een enkele keer kwamen wat later op de avond nieuwsgierige heterojongeren boven ‘homootje kijken’. In de praktijk was dit toen de enige ontmoetingsgelegenheid voor homoseksuele jongeren in Leiden buiten ‘de banen’: de smoezelige ontmoetingsplaatsen bij urinoirs, rond molen De Valk en bij de volière in het Plantsoen (pand 14). Toen het Kreatief Sentrum in 1972 werd gesloten waren de Leidse homojongeren weer dakloos. Oudere homoseksuelen gingen uit in Amsterdam of Den Haag.

Loop de Catherinasteeg (naast nummer 66) uit en ga linksaf de Aalmarkt op. Steek de Kippenbrug over en loop door de Vrouwensteeg. Steek de Haarlemmerstraat schuin naar rechts over naar de Vrouwenkerkkoorstraat. Naar links het plein op, rechtdoor langs Rijksmuseum Boerhaave (pand 22). Met de bocht mee naar rechts de Sionsteeg in. Aan het eind linksaf. Daar is Caeciliastraat 18.

LWH, Caeciliastraat 18
Hier heeft de LWH haar eerste ‘eigen’ pand gekregen. Op 11 september 1980 werd de eerste soos- avond gehouden. De LWH zat beneden; het bovengedeelte werd gebruikt door de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen. Deze eigen plek betekende een enorme impuls voor de LWH en zorgde voor een toestroom van nieuwe vrijwilligers. Vanuit hier werd de Roze Zaterdag voorbereid, die in 1983 in Leiden plaatsvond. Er werd veel werk gemaakt van voorlichting (o.a. aan de Leidse politie) en er werden zelfs zelfverdedigingscursussen gegeven, door Aad van der Luit. Voor die goede voorbereiding was ook wel reden. Het jaar daarvoor was de Roze Zaterdag in Amersfoort verstoord door antihomoseksuele jongeren. Maar mede dankzij de goede voorbereidingen werd het in Leiden een prachtige dag en een groot feest. Nu zit in Caeciliastraat 18 de Leidse Ballet & Theaterschool.

Café De Roze Beurs
Hier zit café De Roze Beurs. Dit café werd in 2002 door Rogier van der Linden opgericht. Het is het enige café in Leiden dat voor LHBT'ers is bestemd. In 2004 heeft Michiel Hoogkamer het café overgenomen. Dit is het eind van de route.

Tijd voor een welverdiend drankje!

Terug naar overzicht